افزایش مصرف سیگارهای الکترونیکی، به‌ویژه در میان نوجوانان و جوانان، روندی نگران‌کننده است که خطرات واقعی برای سلامت به همراه دارد. به همین دلیل، نباید سیگارهای الکترونیکی را جایگزینی بی‌خطر برای سیگار معمولی معرفی کرد.
با اینکه امروزه خرید سیگار و تعداد افرادی که سیگار می‌کشند یا تازه شروع به مصرف آن می‌کنند، کمتر از گذشته است، اما استفاده از سایر محصولات دخانی و همچنین دستگاه‌های الکترونیکی حاوی نیکوتین همچنان رو به افزایش است. افزایش مصرف سیگارهای الکترونیکی یا همان ویپ در میان کودکان و نوجوانان طی سال‌های اخیر، به یک تهدید جدی برای سلامت عمومی تبدیل شده است.
این دستگاه‌های باتری‌دار در شکل‌ها و اندازه‌های مختلفی تولید می‌شوند. بعضی از آن‌ها ظاهری شبیه سیگار معمولی دارند، بعضی شبیه خودکار هستند و برخی دیگر آن‌قدر ظاهری مدرن و شیک دارند که ممکن است با یک وسیله الکترونیکی معمولی اشتباه گرفته شوند. فرد با استفاده از این دستگاه‌ها، ذرات معلقی شبیه بخار را وارد ریه می‌کند و سپس بیرون می‌دهد. دریافت نیکوتین به این شیوه می‌تواند هم برای خود مصرف‌کننده و هم برای اطرافیان او خطرات و پیامدهای نامطلوبی برای سلامتی داشته باشد.
معایب متعدد سیگارهای الکترونیکی
طرفداران سیگارهای الکترونیکی ادعا می‌کنند که این محصولات می‌توانند به افراد برای ترک سیگار کمک کنند و در واقع بهترین پاسخ برای سوال «چطوری سیگار را ترک کنیم؟» هستند. اما با این حال، هنوز شواهد کافی برای اثبات اثربخشی آن‌ها به‌عنوان روشی برای ترک سیگار وجود ندارد. تحقیقات نشان می‌دهد افرادی که از سیگار الکترونیکی استفاده می‌کنند، اغلب همچنان به کشیدن سیگار معمولی هم ادامه می‌دهند. به این وضعیت «مصرف دوگانه» گفته می‌شود.
انجمن قلب آمریکا روش‌هایی را برای ترک موفقیت‌آمیز سیگار توصیه می‌کند که اثربخشی آن‌ها به‌طور علمی ثابت شده است.
بسیاری از مردم تصور می‌کنند ویپ یا سیگار الکترونیکی از سیگار معمولی کم‌ضررتر است و حتی از آن به‌عنوانی جایگزینی برای از بین بردن بوی سیگار استفاده می‌کنند. درست است که آئروسل یا ذرات تولیدشده از سیگار الکترونیکی همه آلاینده‌های موجود در دود تنباکو را ندارد، اما این به معنی بی‌خطر بودن آن نیست. تنها چند مورد از دلایل آن عبارت‌اند از:
- بیشتر سیگارهای الکترونیکی حاوی نیکوتین هستند؛ بنابراین اگر دوست دارید بدانید چرا سیگار اعتیاد آور است؟ باید گفت که، نیکوتین ماده‌ای به‌شدت اعتیادآور است و می‌تواند به مغز در حال رشد کودکان و نوجوانان آسیب برساند. نیکوتین همچنین برای جنینِ زنانی که در دوران بارداری ویپ مصرف می‌کنند، خطرناک است. برخی از انواع سیگارهای الکترونیکی حتی مقدار نیکوتین بیشتری نسبت به سیگارهای معمولی وارد بدن می‌کنند.
- علاوه بر نیکوتین، بخار یا آئروسل سیگارهای الکترونیکی می‌تواند حاوی مواد بالقوه خطرناکی باشد؛ از جمله دی‌استیل، ماده‌ای شیمیایی که با یک بیماری جدی ریوی ارتباط دارد، مواد سرطان‌زا، ترکیبات آلی فرّار و فلزات سنگینی مانند نیکل، قلع و سرب. مصرف‌کننده این مواد سمی را مستقیماً تنفس می‌کند و افرادی که در اطراف او هستند نیز ممکن است در معرض آن‌ها قرار بگیرند.
- مایع مورد استفاده در سیگارهای الکترونیکی، حتی خارج از نحوه مصرف معمول آن، می‌تواند خطرناک باشد. مواردی از مسمومیت در کودکان و بزرگسالان گزارش شده که در اثر بلعیدن مایع، تنفس آن یا تماس و جذب آن از طریق پوست و چشم اتفاق افتاده است.
- سیگارهای الکترونیکی با هزاران مورد آسیب جدی ریوی مرتبط بوده‌اند که برخی از آن‌ها به مرگ منجر شده است. اگرچه علت دقیق این آسیب‌ها هنوز به‌طور قطعی مشخص نشده، مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) توصیه می‌کند افراد از سیگارهای الکترونیکی استفاده نکنند.
شاید بزرگ‌ترین تهدید ویپ برای سلامت عمومی، افزایش دوباره عادی‌شدن مصرف سیگار باشد. محبوبیت روزافزون ویپ می‌تواند مصرف سیگار را که سال‌ها روندی کاهشی داشته، دوباره در جامعه عادی جلوه دهد. از بین رفتن دستاوردهایی که طی سال‌ها برای کاهش مصرف سیگار به دست آمده، پیامدهای بسیار جدی خواهد داشت. سیگار همچنان مهم‌ترین عامل قابل پیشگیری مرگ‌ومیر محسوب می‌شود و هر سال مسئول مرگ بیش از ۴۸۰ هزار نفر در آمریکا است.
ویپ تهدیدی برای کودکان و نوجوانان
شرکت‌های دخانیات و تولیدکنندگان محصولات نیکوتینی تلاش می‌کنند نسل جدیدی از مصرف‌کنندگان را جذب کنند. تبلیغات گسترده، حضور پررنگ در شبکه‌های اجتماعی و استفاده از روش‌های بازاریابی جذاب، باعث شده کودکان و نوجوانان بیش از گذشته در معرض این محصولات قرار بگیرند.
یکی از نگرانی‌های جدی، حضور گسترده تبلیغات سیگارهای الکترونیکی و سایر محصولات دخانی در فضای مجازی است. نوجوانان ممکن است از طریق شبکه‌های اجتماعی، تبلیغات آنلاین و محتوای مرتبط با ویپ با این محصولات آشنا شوند و به مصرف آن‌ها ترغیب شوند.
سیگارهای الکترونیکی در سال‌های اخیر به یکی از رایج‌ترین محصولات نیکوتینی در میان نوجوانان تبدیل شده‌اند. اگرچه میزان مصرف در برخی کشورها و گروه‌های سنی کاهش پیدا کرده، استفاده از ویپ همچنان در میان کودکان و نوجوانان یک نگرانی جدی برای سلامت عمومی محسوب می‌شود.
طعم‌های متنوع و جذاب نیز یکی از عواملی است که می‌تواند کودکان و نوجوانان را به امتحان کردن این محصولات ترغیب کند. طعم‌هایی مانند میوه‌ای، شیرین و خنک، ظاهر و طراحی جذاب دستگاه‌ها و تبلیغات هدفمند، همگی می‌توانند باعث شوند ویپ برای افراد کم‌سن‌وسال جذاب‌تر به نظر برسد.
ضرورت اقدامات جدی‌تر برای کنترل ویپ
گسترش مصرف سیگارهای الکترونیکی، به‌ویژه در میان کودکان و نوجوانان، نشان می‌دهد که برای شناخت بهتر خطرات این محصولات و کاهش مصرف آن‌ها به اقدامات جدی‌تری نیاز است. در بسیاری از کشورها، کارشناسان و سازمان‌های حوزه سلامت بر ضرورت وضع قوانین و مقررات سخت‌گیرانه‌تر برای کنترل تولید، فروش و تبلیغات سیگارهای الکترونیکی تأکید دارند.
از جمله اقداماتی که می‌تواند به کاهش مصرف این محصولات کمک کند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- قرار دادن سیگارهای الکترونیکی در قوانین مربوط به ممنوعیت استعمال دخانیات و محدود کردن مصرف آن‌ها در فضاهای عمومی.
- وضع قوانین مشخص برای تولید، فروش و تبلیغات سیگارهای الکترونیکی و در نظر گرفتن مالیات مشابه سایر محصولات دخانی.
- محدود کردن یا حذف طعم‌دهنده‌هایی که جذابیت این محصولات را برای کودکان و نوجوانان بیشتر می‌کنند.
- تعیین و اجرای حداقل سن قانونی برای خرید و مصرف محصولات حاوی نیکوتین و جلوگیری از دسترسی افراد کم‌سن‌وسال به این محصولات.
- نظارت دقیق‌تر بر تبلیغات، بسته‌بندی و شیوه عرضه سیگارهای الکترونیکی، به‌خصوص در شبکه‌های اجتماعی و فضاهایی که کودکان و نوجوانان بیشتر در آن حضور دارند.
در کنار این اقدامات، تحقیقات بیشتری برای بررسی آثار کوتاه‌مدت و بلندمدت مصرف سیگارهای الکترونیکی لازم است. هنوز درباره بسیاری از پیامدهای سلامتی این محصولات اطلاعات کاملی در دست نیست و ادامه پژوهش‌ها می‌تواند به تصمیم‌گیری بهتر و تدوین قوانین مؤثرتر کمک کند.
در نهایت، در مورد سیگارهای الکترونیکی چه باید بدانیم؟
کودکان، نوجوانان و زنان باردار نباید از سیگارهای الکترونیکی استفاده کنند یا در معرض آن قرار بگیرند. افرادی که قصد ترک سیگار یا سایر محصولات دخانی را دارند، بهتر است پیش از روی آوردن به سیگارهای الکترونیکی، از روش‌های ترک دخانیات که اثربخشی آن‌ها ثابت شده استفاده کنند. سیگارهای الکترونیکی تاکنون به‌عنوان یک روش مؤثر برای ترک سیگار به اثبات نرسیده‌اند.
افرادی که در حال حاضر سیگار نمی‌کشند و از محصولات دخانی استفاده نمی‌کنند، نباید به سراغ سیگارهای الکترونیکی بروند.
هنوز درباره آثار بلندمدت سیگارهای الکترونیکی اطلاعات کاملی در دست نیست. اما با این حال، شواهد علمی موجود به‌روشنی نشان می‌دهد که ویپ گزینه‌ای سالم یا بی‌خطر برای جایگزینی سیگار نیست. تحقیقات درباره پیامدهای این محصولات و سایر انواع محصولات دخانی که با هدف جذب نسل جدیدی از مصرف‌کنندگان عرضه می‌شوند، همچنان ادامه دارد.
