یک مطالعه جدید نشان می‌دهد مصرف روزانه گوجه‌فرنگی ممکن است میزان چربی کبد را کاهش دهد، حتی بدون اینکه وزن بدن تغییر قابل‌توجهی داشته باشد. گوجه‌فرنگی یکی از مواد غذایی ثابت در رژیم مدیترانه‌ای است و حالا یک مطالعه جدید نشان داده که شاید علاوه بر ارزش غذایی، برای سلامت کبد هم مفید باشد.
در این پژوهش، افرادی که به بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک (MASLD) مبتلا بودند، به مدت ۶ هفته هر روز گوجه‌فرنگی تازه و سس گوجه‌فرنگی مصرف کردند. در پایان، شاخصی که برای تخمین میزان چربی کبد استفاده می‌شود، در این افراد بیشتر از گروهی که گوجه‌فرنگی مصرف نمی‌کردند کاهش پیدا کرده بود. نتایج این مطالعه در مجله Nutrients منتشر شده است.
آیا یک ماده غذایی می‌تواند به‌تنهایی روی میزان چربی کبد اثر بگذارد؟
بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک، یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مزمن کبدی در جهان است. این بیماری معمولاً در کنار مشکلاتی مانند اضافه‌وزن، مقاومت به انسولین، دیابت نوع ۲ و اختلالات چربی خون دیده می‌شود.
در این بیماری، چربی بیش از حد در کبد جمع می‌شود. اگر این وضعیت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، التهاب و آسیب سلولی ممکن است باعث ایجاد فیبروز و در مراحل پیشرفته‌تر، سیروز یا سرطان کبد شود. به همین دلیل، تغییر سبک زندگی یکی از مهم‌ترین راه‌های کنترل بیماری است. تغذیه سالم، فعالیت بدنی و در بسیاری از افراد کاهش وزن، نقش مهمی در این زمینه دارند.
رژیم مدیترانه‌ای هم بارها به‌عنوان یکی از الگوهای غذایی مناسب برای افراد مبتلا به کبد چرب مطرح شده است. اما یک سؤال همچنان مطرح است: آیا یک ماده غذایی مشخص می‌تواند به‌تنهایی روی میزان چربی کبد اثر بگذارد؟
گوجه‌فرنگی چه نقشی در سلامت کبد دارد؟
گوجه‌فرنگی سرشار از ترکیبات گیاهی مختلف است که در میان آنها لیکوپن اهمیت ویژه‌ای دارد. لیکوپن یک کاروتنوئید با خاصیت آنتی‌اکسیدانی است که می‌تواند در مقابله با استرس اکسیداتیو نقش داشته باشد.
از فواید گوجه‌فرنگی می‌توان گفت، که این ماده همچنین حاوی ترکیباتی است که ممکن است روی التهاب و نحوه پردازش چربی در بدن و کبد تأثیر بگذارند. نکته جالب این است که پختن گوجه‌فرنگی می‌تواند جذب لیکوپن را افزایش دهد. به همین دلیل، تهیه سس گوجه‌فرنگی نیز می‌تواند منبع مناسبی از این ترکیب باشد.
برخی مطالعات قبلی هم ارتباط بین مصرف گوجه‌فرنگی و کاهش احتمال تجمع چربی در کبد را مطرح کرده بودند، اما شواهد حاصل از مطالعات مداخله‌ای هنوز چندان زیاد نیست. پژوهش جدید دقیقاً با هدف بررسی همین موضوع انجام شد.
پژوهشگران چه چیزی را بررسی کردند؟
این پژوهش در ایتالیا انجام شد و ۷۹ فرد مبتلا به بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک در آن شرکت کردند. شرکت‌کنندگان بین ۱۸ تا ۶۵ سال داشتند و شاخص توده بدنی آنها حداکثر ۳۰ بود. افرادی که مصرف زیاد الکل داشتند یا به بیماری‌های دیگر کبدی مبتلا بودند، در مطالعه شرکت داده نشدند. شرکت‌کنندگان به‌صورت تصادفی به دو گروه تقسیم شدند.
گروه اول هر روز ۲۰۰ گرم گوجه‌فرنگی تازه، ۵۰ گرم سس گوجه‌فرنگی مصرف می‌کردند. گروه دوم باید رژیم غذایی بدون گوجه‌فرنگی را ادامه می‌دادند. هر دو گروه دستورالعمل‌های غذایی مشخصی دریافت کردند و از آنها خواسته شد در طول مطالعه، سبک زندگی معمول خود را حفظ کنند.
پژوهشگران در شروع مطالعه و پس از ۶ هفته، وزن، شاخص توده بدنی، دور کمر و ترکیب بدن شرکت‌کنندگان را بررسی کردند. میزان چربی کبد نیز با استفاده از شاخصی به نام CAP اندازه‌گیری شد. CAP یک روش غیرتهاجمی برای تخمین میزان چربی موجود در کبد است که با استفاده از دستگاه الاستوگرافی گذرا انجام می‌شود.
چربی کبد در گروه گوجه‌فرنگی بیشتر کاهش پیدا کرد
نتیجه اصلی مطالعه جالب بود. میزان CAP در هر دو گروه کاهش پیدا کرد، اما کاهش آن در گروهی که گوجه‌فرنگی مصرف می‌کردند، تقریباً دو برابر گروه کنترل بود. کاهش میانه CAP در گروه گوجه‌فرنگی ۳۵ دسی‌بل بر متر و در گروه کنترل ۱۸ دسی‌بل بر متر بود. تحلیل‌های آماری نیز نشان دادند که این اختلاف تصادفی نبوده و کاهش CAP در گروه گوجه‌فرنگی به‌طور معناداری بیشتر بوده است.
اختلاف تعدیل‌شده در تغییر CAP بین دو گروه ۲۶٫۶۳- دسی‌بل بر متر گزارش شد (p = 0.003). اما نکته مهم‌تر این بود که این اتفاق بدون کاهش قابل‌توجه وزن رخ داد. وزن، شاخص توده بدنی، دور کمر، میزان چربی بدن و چربی احشایی شرکت‌کنندگان در طول مطالعه تغییر چشمگیری نکرد. بنابراین، نمی‌توان کاهش شاخص چربی کبد را صرفاً به کاهش وزن نسبت داد.
اثر گوجه‌فرنگی بر سایر شاخص‌های کبدی مشخص نبود
نباید از نتایج این مطالعه این برداشت را داشت که گوجه‌فرنگی در مدت ۶ هفته تمام مشکلات مرتبط با کبد چرب را برطرف کرده است. پژوهشگران تغییر قابل‌توجهی در سفتی کبد یا شاخص FIB-4 که برای تخمین خطر فیبروز کبدی استفاده می‌شود، پیدا نکردند. همچنین در پایان مطالعه، بین دو گروه تفاوت معناداری در قند خون، چربی خون، شاخص‌های التهاب، آنزیم‌های کبدی و سایر آزمایش‌های خونی دیده نشد. بنابراین، یافته اصلی این پژوهش به کاهش شاخص CAP مربوط می‌شود، نه بهبود کلی تمام شاخص‌های سلامت کبد.
آیا گوجه‌فرنگی واقعاً چربی کبد را کم می‌کند؟
هنوز نمی‌توان با قطعیت چنین ادعایی کرد. این مطالعه چند محدودیت مهم دارد. تعداد شرکت‌کنندگان کم بود و پژوهش فقط ۶ هفته طول کشید. مطالعه همچنین در یک مرکز انجام شد و میزان پایبندی افراد به رژیم غذایی تا حدی بر اساس گزارش خودشان بود. از طرف دیگر، شرکت‌کنندگان می‌دانستند که در کدام گروه قرار دارند. البته افرادی که ارزیابی کبد و آزمایش‌های آزمایشگاهی را انجام می‌دادند، از گروه‌بندی آنها خبر نداشتند.
محدودیت مهم دیگر این است که میزان چربی کبد به‌صورت مستقیم اندازه‌گیری نشد و پژوهشگران از شاخص CAP به‌عنوان یک معیار غیرمستقیم استفاده کردند. بنابراین، هنوز مشخص نیست کاهش مشاهده‌شده در CAP از نظر بالینی دقیقاً چه معنایی دارد. همچنین سطح لیکوپن و سایر کاروتنوئیدهای خون شرکت‌کنندگان اندازه‌گیری نشد. در نتیجه، نمی‌توان گفت که اثر مشاهده‌شده حتماً به دلیل افزایش لیکوپن در بدن بوده است.
گوجه‌فرنگی؛ یک گزینه مناسب در رژیم غذایی سالم
نتایج این مطالعه امیدوارکننده است، اما برای اینکه بتوان از یک اثر درمانی صحبت کرد، تحقیقات بیشتری لازم است. مطالعات بزرگ‌تر و طولانی‌تر باید مشخص کنند که آیا کاهش شاخص چربی کبد در طولانی‌مدت هم ادامه پیدا می‌کند و آیا این کاهش واقعاً می‌تواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند یا نه. همچنین باید مشخص شود کدام ترکیبات گوجه‌فرنگی، از جمله لیکوپن، در این اثر احتمالی نقش دارند.
در حال حاضر، می‌توان گفت مصرف گوجه‌فرنگی به‌عنوان بخشی از یک رژیم غذایی متعادل و سالم انتخاب مناسبی است. اما هنوز شواهد کافی نداریم که بگوییم گوجه‌فرنگی به‌تنهایی می‌تواند کبد چرب را درمان کند.
به بیان ساده، این مطالعه یک سرنخ جالب به دست داده است: شاید چیزی به سادگی اضافه کردن گوجه‌فرنگی به رژیم غذایی، بتواند در کاهش چربی کبد نقش داشته باشد. اما برای تبدیل این یافته به یک توصیه درمانی قطعی، هنوز به شواهد بیشتری نیاز داریم.
