سالهاست که درباره خطرات ریزپلاستیکها و مواد شیمیایی موجود در محصولات پلاستیکی هشدار داده میشود. امروزه این ذرات تقریباً همه جا از چای کیسهای و انواع غذاهای دریایی گرفته تا گوشت مرغ و حتی آب آشامیدنی یافت میشوند. به همین دلیل، بسیاری از افراد این سؤال را مطرح میکنند که آیا گرم کردن غذا در ظروف پلاستیکی داخل مایکروویو نیز میتواند برای سلامتی خطرناک باشد یا خیر.
بررسی مطالعات علمی نشان میدهد که پاسخ این سؤال به نوع ظرف پلاستیکی بستگی دارد. همه ظروف پلاستیکی برای استفاده در مایکروویو طراحی نشدهاند و مهمترین نکته این است که همیشه دستورالعمل و برچسب سازنده بررسی شود.
ظروف پلاستیکی از چه موادی ساخته میشوند؟
پلاستیک یک ماده واحد نیست، بلکه از ترکیبات شیمیایی و پلیمرهای مختلف تشکیل میشود. پژوهشها نشان دادهاند که از میان بیش از ۱۳ هزار ماده شیمیایی مرتبط با تولید پلاستیک، تعدادی به دلیل سمیت بالا و امکان انتقال به مواد غذایی، نگرانیهای جدی برای سلامت انسان ایجاد میکنند.
در یکی از مطالعات، نزدیک به هزار ماده شیمیایی در پلاستیکهای مورد استفاده برای بستهبندی مواد غذایی شناسایی شد که ۱۴۸ مورد از آنها برای سلامت انسان خطر قابل توجهی دارند. همچنین دهها ماده دیگر نیز از نظر آسیب به سلامت انسان و محیطزیست در بالاترین سطح خطر قرار گرفتهاند. بررسی دیگری نیز نشان داده است که تنها در ایالات متحده بیش از ۱۰ هزار ماده شیمیایی مجاز هستند با مواد غذایی تماس داشته باشند.
اما با این حال، این موضوع به معنای خطرناک بودن همه انواع پلاستیک نیست. پلاستیک بیش از صد سال است که در زندگی روزمره انسان نقش مهمی دارد و فناوری تولید آن طی دهههای اخیر پیشرفت زیادی کرده است. بسیاری از ظروف پلاستیکی امروزی نسبت به نمونههای قدیمی دوام، کیفیت و ایمنی بیشتری دارند.
آیا میتوان ظروف پلاستیکی را داخل مایکروویو قرار داد؟
پاسخ کوتاه این است که فقط برخی از ظروف پلاستیکی برای این کار مناسب هستند. ظرفی که برای استفاده در مایکروویو طراحی نشده باشد، هنگام گرم شدن ممکن است مواد شیمیایی خود را به غذا منتقل کند.
به همین دلیل، استفاده مجدد از برخی ظروف یکبارمصرف، مانند ظرفهای غذای بیرونبر یا بستهبندیهای پلاستیکی، توصیه نمیشود. این ظروف معمولاً برای استفاده چندباره یا قرار گرفتن در معرض حرارت بالا ساخته نشدهاند و بهتر است پس از یک بار استفاده بازیافت شوند یا برای نگهداری وسایل غیرخوراکی مورد استفاده قرار گیرند.
در مقابل، برخی تولیدکنندگان ظروفی عرضه میکنند که فاقد ماده BPA یا بیسفنول A هستند؛ مادهای که در برخی تحقیقات با افزایش خطر بیماریهای قلبی و دیابت نوع ۲ ارتباط داشته است. با این وجود، ترکیبات دقیق همه ظروف پلاستیکی مشخص نیست و نمیتوان درباره تمام محصولات موجود در بازار با اطمینان اظهار نظر کرد.
این نکات فقط برای غذاهای خانگی کاربرد ندارند؛ اگر سراغ خرید غذای نیمه آماده میروید نیز بهتر است پیش از گرم کردن، غذا را از بستهبندی اولیه خارج کرده و داخل یک ظرف مناسب مایکروویو قرار دهید. این کار هم احتمال انتقال مواد شیمیایی به غذا را کاهش میدهد و هم باعث افزایش عمر ظروف پلاستیکی خواهد شد.
هنگام استفاده از ظروف پلاستیکی به چه نکاتی توجه کنیم؟
در زمان خرید، بهتر است ظروفی انتخاب شوند که دارای گواهی معتبر ایمنی برای استفاده خانگی باشند. همچنین وضعیت ظاهری ظرف نیز اهمیت زیادی دارد.
اگر روی ظرف لکههای دائمی ایجاد شده، سطح آن خراشیده شده یا ترک برداشته است، بهتر است دیگر برای نگهداری یا گرم کردن غذا از آن استفاده نشود. خراشها و لکههای عمیق علاوه بر اینکه میتوانند محل تجمع باکتریها باشند، ممکن است نشاندهنده جذب مواد غذایی در بافت پلاستیک نیز باشند؛ موضوعی که احتمال آزاد شدن مواد شیمیایی هنگام گرم شدن را افزایش میدهد.
آیا بهتر است ظروف پلاستیکی را با شیشه یا سرامیک جایگزین کنیم؟
اگر ظروف پلاستیکی سالم هستند و فقط برای نگهداری مواد غذایی در یخچال استفاده میشوند، نیازی نیست فوراً آنها را کنار بگذارید. اما هنگام تعویض ظروف، انتخاب نمونههای شیشهای یا سرامیکی میتواند گزینه مناسبتری باشد.
ظروف شیشهای علاوه بر اینکه نگرانی کمتری از نظر انتقال مواد شیمیایی ایجاد میکنند، دوام بالایی دارند، در برابر حرارت مقاوم و معمولاً برای استفاده در مایکروویو نیز مناسب هستند.
جمعبندی
اگر هنوز برای وعده امشب تصمیم نگرفتهاید و مدام از خودتان میپرسید شام چی درست کنم؟، بهتر است غذایی را انتخاب کنید که بتوان باقیمانده آن را هم بهراحتی و با رعایت نکات ایمنی در ظرف مناسب نگهداری و دوباره گرم کرد. اما همه ظروف پلاستیکی برای استفاده در مایکروویو ایمن نیستند. اگر ظرف دارای برچسب «مناسب برای مایکروویو» نباشد، احتمال انتقال برخی مواد شیمیایی به غذا وجود دارد. برای کاهش این خطر، بهتر است پیش از گرم کردن غذا، آن را به ظرف شیشهای یا سرامیکی مناسب منتقل کنید.
همچنین از آنجایی که استفاده مداوم از پلاستیک میتواند میزان مواجهه با ریزپلاستیکها را افزایش دهد، جایگزین کردن تدریجی ظروف پلاستیکی با نمونههای شیشهای یا سرامیکی، انتخابی مطمئنتر و مناسبتر برای نگهداری و گرم کردن مواد غذایی خواهد بود.
