سالهاست مطالعات مختلف نشان میدهند که مصرف قهوه ممکن است با عمر طولانیتر و کاهش خطر برخی بیماریهای مرتبط با افزایش سن ارتباط داشته باشد. اما با این حال، دانشمندان هنوز دقیقاً نمیدانستند این نوشیدنی محبوب از چه مسیری میتواند چنین اثری بر بدن داشته باشد.
حالا پژوهش جدیدی از دانشگاه تگزاس A&M یک سرنخ مهم در این زمینه ارائه کرده است. محققان دریافتهاند که قهوه و بسیاری از ترکیبات موجود در آن میتوانند مستقیماً با گیرندهای در سلولها به نام NR4A1 تعامل داشته باشند؛ گیرندهای که در واکنش بدن به استرس، التهاب و آسیب سلولی نقش دارد. این یافته میتواند بخشی از توضیح علمی درباره ارتباط میان مصرف قهوه و سالمتر پیر شدن بدن باشد.
پژوهش جدید چه ارتباطی میان قهوه و پیری پیدا کرده است؟
گروهی از پژوهشگران دانشگاه تگزاس A&M بررسی کردند که آیا گیرنده NR4A1 در فواید احتمالی ضدپیری قهوه نقش دارد یا خیر. NR4A1 پروتئینی درون سلولهاست که در تنظیم فعالیت ژنها نقش دارد. این گیرنده زمانی که سلول با شرایطی مانند استرس، التهاب یا آسیب مواجه میشود، بهسرعت فعال میشود و به بدن کمک میکند خود را با شرایط جدید سازگار کند و روند ترمیم را پیش ببرد.
به گفته Stephen Safe، استاد بیوشیمی و بیوفیزیک دانشگاه تگزاس A&M، پژوهشهای قبلی نشان دادهاند که NR4A1 ممکن است در محافظت از بدن در برابر برخی بیماریهای مرتبط با افزایش سن نقش داشته باشد. همین موضوع این احتمال را مطرح کرد که شاید قهوه و ترکیبات آن از طریق فعال کردن این گیرنده، بخشی از فواید خود را ایجاد کنند.
برای بررسی این فرضیه، محققان عصاره قهوه دمشده از چند نوع مختلف قهوه را در آزمایشگاه بررسی کردند. آنها همچنین ترکیبات شیمیایی مختلف موجود در قهوه را بهصورت جداگانه مورد آزمایش قرار دادند. نتایج نشان داد که عصاره قهوه و چند ترکیب مهم پلیفنولی موجود در آن میتوانند مستقیماً به گیرنده NR4A1 متصل شوند.
پژوهشگران در مرحله بعد بررسی کردند که اگر فعالیت این گیرنده در سلولها کاهش پیدا کند، آیا اثر قهوه هم تغییر میکند یا نه. نتیجه جالب بود: وقتی فعالیت NR4A1 را با روشهای آزمایشگاهی کاهش دادند، اثر قهوه بر فعالیت سلولها نیز بهطور محسوسی کمتر شد.
این موضوع نشان میدهد که NR4A1 احتمالاً فقط در کنار اثرات قهوه حضور ندارد، بلکه ممکن است در ایجاد بخشی از این اثرات نقش مستقیم داشته باشد.
NR4A1 چیست و چرا برای سلامت سلولها مهم است؟
NR4A1 را میتوان یکی از واکنشدهندههای سریع بدن در برابر فشار و آسیب سلولی دانست. این گیرنده به تنظیم فعالیت برخی ژنها کمک میکند و زمانی که سلول با استرس یا التهاب مواجه میشود، وارد عمل میشود.
پژوهشهای قبلی نشان دادهاند که فعال شدن NR4A1 میتواند با سازوکارهایی مرتبط باشد که از سلولها محافظت میکنند و به حفظ عملکرد سالم بافتها کمک میکنند. به همین دلیل، دانشمندان در سالهای اخیر توجه بیشتری به این گیرنده و نقش احتمالی آن در بیماریهای مرتبط با افزایش سن نشان دادهاند.
یافته جدید درباره دم کردن قهوه و مصرف آن از این جهت اهمیت دارد که یک ارتباط مشخص میان ترکیبات موجود در این نوشیدنی و این گیرنده سلولی نشان میدهد. البته هنوز مشخص نیست این تعامل در بدن انسان دقیقاً با چه شدت و در چه شرایطی اتفاق میافتد. برای پاسخ به این سؤال، مطالعات انسانی بیشتری لازم است.
ترکیبات قهوه چگونه ممکن است از سلولها محافظت کنند؟
قهوه حاوی مجموعه بزرگی از ترکیبات گیاهی است که بسیاری از آنها خواص آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی دارند. در سالهای گذشته، همین ترکیبات بهعنوان یکی از دلایل احتمالی فواید قهوه برای سلامت مورد توجه قرار گرفتهاند.
مطالعه جدید نشان میدهد که شاید داستان فقط به خاصیت آنتیاکسیدانی قهوه محدود نباشد. بعضی از ترکیبات موجود در قهوه میتوانند مستقیماً با NR4A1 تعامل داشته باشند و از طریق آن، فعالیتهای مختلفی را در سلول تحت تأثیر قرار دهند.
به بیان سادهتر، ممکن است قهوه فقط به دلیل داشتن ترکیبات آنتیاکسیدانی مفید نباشد، بلکه برخی از مواد موجود در آن بتوانند مستقیماً مسیرهای خاصی را در سلولها فعال کنند.
این یافته با تحقیقات قبلی چه ارتباطی دارد؟
مطالعه دانشگاه تگزاس A&M در ادامه مجموعهای از پژوهشها انجام شده که نقش NR4A1 و ارتباط آن با ترکیبات گیاهی را بررسی کردهاند. در مطالعات قبلی مشخص شده بود که ترکیباتی مانند رسوراترول، کوئرستین و کامپفرول نیز میتوانند به NR4A1 متصل شوند و واکنشهای مختلفی را در سلولها ایجاد کنند.
این یافتهها در کنار یکدیگر این احتمال را مطرح میکنند که NR4A1 تا حدی مانند یک «حسگر» برای برخی ترکیبات موجود در غذاها و نوشیدنیها عمل کند. این گیرنده میتواند این ترکیبات را شناسایی کرده و در واکنش به آنها، مسیرهایی را فعال کند که به حفظ سلامت سلولها کمک میکنند.
پژوهشگران مدتهاست درباره ارتباط میان ترکیبات قهوه، کاهش التهاب، محافظت سلولی و پیری سالم تحقیق میکنند. مطالعه جدید یک قطعه دیگر به این پازل اضافه کرده و مسیر مشخصتری را میان ترکیبات قهوه و سازوکارهای سلولی مرتبط با استرس و افزایش سن نشان میدهد.
آیا این یعنی قهوه میتواند روند پیری را کند کند؟
هنوز نمیتوان چنین نتیجهای گرفت. یکی از مهمترین نکات درباره این پژوهش این است که آزمایشها در محیط آزمایشگاه و روی مدلهای سلولی انجام شدهاند، نه روی انسانهایی که قهوه مصرف میکنند.
بنابراین، این مطالعه بیشتر از آنکه ثابت کند نوشیدنی تهیهشده حتی با بهترین روش دمآوری قهوه میتواند روند پیری را کند میکند، یک سازوکار زیستی احتمالی را نشان میدهد که میتواند توضیح دهد چرا در مطالعات جمعیتی، مصرف قهوه گاهی با سلامت بهتر و طول عمر بیشتر ارتباط داشته است.
برای اینکه بتوان با اطمینان گفت این سازوکار در بدن انسان نیز به همین شکل عمل میکند، باید مطالعات بیشتری، بهویژه پژوهشهای انسانی، انجام شود.
آیا این یافته دلیلی برای بیشتر قهوه خوردن است؟
خیر. این مطالعه توصیه فعلی درباره مصرف قهوه را تغییر نمیدهد و دلیلی نیست که افراد صرفاً به امید برخورداری از فواید ضدپیری، مصرف قهوه خود را افزایش دهند.
مصرف متعادل قهوه، که معمولاً حدود ۳ تا ۴ فنجان در روز در نظر گرفته میشود، همچنان همان محدودهای است که در توصیههای عمومی مورد توجه قرار میگیرد. البته میزان مناسب مصرف برای هر فرد میتواند به شرایط بدنی، حساسیت به کافئین و وضعیت سلامت او بستگی داشته باشد.
نکته جالب این مطالعه این است که ترکیبات مورد بررسی فقط در یک نوع خاص از قهوه وجود ندارند و در انواع مختلف قهوه و روشهای دم کردن قهوه اسپرسو بدون دستگاه نیز دیده میشوند. حتی قهوه بدون کافئین نیز برخی از این ترکیبات را دارد.
جمعبندی
این پژوهش نشان میدهد که ارتباط میان خرید قهوه و سلامت ممکن است پیچیدهتر از چیزی باشد که قبلاً تصور میکردیم. محققان یک مسیر مشخص میان ترکیبات قهوه و گیرنده NR4A1 پیدا کردهاند؛ گیرندهای که در واکنش سلولها به استرس، التهاب و آسیب نقش دارد. این ارتباط میتواند یکی از توضیحهای احتمالی برای برخی فواید قهوه در زمینه سلامت و پیری سالم باشد.
با این حال، هنوز برای اینکه این یافتهها را به یک نتیجه قطعی درباره اثر قهوه بر طول عمر یا روند پیری انسان تبدیل کنیم، زود است. فعلاً میتوان گفت این مطالعه یک سرنخ علمی جالب به دست داده که ارزش بررسی بیشتر دارد.
