گرفتگی عضلات یکی از آن دردهای ناخوشایندی است که می‌تواند بی‌خبر سراغ آدم بیاید. فرقی نمی‌کند گرفتگی ناشی از قاعدگی باشد، نیمه‌شب با گرفتگی ساق پا از خواب بیدار شوید یا بعد از یک روز طولانی احساس کنید عضلاتتان خشک و منقبض شده‌اند؛ در چنین مواقعی، معمولاً اولین چیزی که به ذهنمان می‌رسد، یک نوشیدنی گرم و آرام‌بخش است. انواع دمنوش قرن‌هاست چنین نقشی دارند. خیلی پیش از آنکه پزشکی مدرن شکل امروزی خود را پیدا کند، مردم در فرهنگ‌های مختلف برای آرام کردن درد و ناراحتی به دمنوش‌های گیاهی روی می‌آوردند و این عادت هنوز هم ادامه دارد.
در ادامه، سراغ دمنوش‌هایی می‌رویم که در طب سنتی و گیاه‌درمانی بیشتر از بقیه برای کمک به گرفتگی عضلات توصیه شده‌اند. روش درست دم کردن هرکدام را هم توضیح می‌دهیم و در پایان می‌گوییم چطور می‌توانید چند مورد از آنها را با هم ترکیب کنید و یک دمنوش آرام‌بخش درست کنید.
یک نکته را قبل از شروع در نظر داشته باشید: مطالب این مقاله توصیه پزشکی نیستند. آنچه می‌خوانید بیشتر درباره کاربردهای سنتی گیاهان، تجربه‌ای است که معمولاً مصرف‌کنندگان از آنها دارند و خواصی است که به این گیاهان نسبت داده می‌شود. اگر گرفتگی عضلاتتان شدید است، مرتب تکرار می‌شود یا مدت زیادی ادامه پیدا می‌کند، بهتر است با پزشک مشورت کنید.
دمنوش‌هایی که به‌طور سنتی برای گرفتگی عضلات استفاده می‌شوند
ارتباط میان نوشیدنی‌های گرم و احساس آرامش فقط به جنبه روانی ماجرا مربوط نمی‌شود، هرچند همین بخش روانی هم مهم است. گرمای یک نوشیدنی می‌تواند حس آرامش ایجاد کند و به شل شدن عضلات منقبض کمک کند. از طرف دیگر، خودِ آماده کردن دمنوش هم فرصتی برای مکث کردن است؛ جوش آوردن آب، اضافه کردن گیاه، صبر کردن برای دم کشیدن و بعد نوشیدن آرام آن، می‌تواند برای چند دقیقه ذهن را از درد دور کند و از شدت تنش کم کند.
البته ماجرا فقط گرما نیست. بعضی از گیاهان ترکیباتی دارند که قرن‌هاست توجه متخصصان طب سنتی را به خود جلب کرده‌اند. بسیاری از دمنوش‌هایی که در ادامه معرفی می‌کنیم، در طب سنتی اروپا، آسیا و آمریکا سابقه استفاده طولانی دارند.
محبوبیت این گیاهان لزوماً به معنای اثبات قطعی اثر آنها در مطالعات پزشکی نیست. با این حال، وقتی یک گیاه نسل به نسل مورد استفاده قرار گرفته و افراد همچنان برای تجربه‌ای که از آن داشته‌اند به سراغش می‌روند، این سابقه را نمی‌توان کاملاً نادیده گرفت. البته هیچ‌کدام از این موارد جای تشخیص و درمان پزشکی را نمی‌گیرند.
دمنوش زنجبیل
زنجبیل یکی از پرمصرف‌ترین ادویه‌های دنیاست و سابقه‌ای طولانی در طب سنتی دارد. در طب آیورودا و طب سنتی چین، هزاران سال است که از زنجبیل برای مشکلات گوارشی، تهوع و درد استفاده می‌شود. بسیاری از کسانی که دمنوش زنجبیل می‌نوشند هم معتقدند این نوشیدنی می‌تواند از شدت گرفتگی‌ها، به‌خصوص در مورد دردهای قاعدگی و گرفتگی‌های شکمی کم کند.
زنجبیل حاوی ترکیبات فعالی به نام جینجرول و شوگاول است که طعم تند و گرمای خاص آن را ایجاد می‌کنند. همین ترکیبات در تحقیقات مختلف درباره خواص زنجبیل مورد توجه قرار گرفته‌اند. یک بررسی منتشرشده در PubMed Central نشان داده است که زنجبیل می‌تواند برای کاهش درد قاعدگی مؤثرتر از برخی داروهای بدون اثر درمانی باشد و در برخی مطالعات، اثری قابل مقایسه با داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) داشته است.
در کنار نتایج این پژوهش‌ها، سابقه طولانی استفاده از زنجبیل هم قابل توجه است. برای خیلی‌ها، یک فنجان دمنوش زنجبیل غلیظ و گرم همان چیزی است که هنگام شروع گرفتگی سراغش می‌روند و حتی از انواع دمنوش برای لاغری نیز است.
طرز تهیه دمنوش زنجبیل:
برای طعم بهتر و عطر بیشتر، استفاده از ریشه تازه زنجبیل انتخاب خوبی است. حدود ۲ سانتی‌متر از ریشه تازه را به برش‌های نازک تقسیم کنید یا آن را رنده کنید. زنجبیل را داخل یک فنجان بریزید و حدود ۲۵۰ میلی‌لیتر آب جوش روی آن اضافه کنید. اجازه دهید ۱۰ تا ۱۵ دقیقه دم بکشد. زنجبیل برخلاف بعضی از گیاهان، با دم کشیدن طولانی معمولاً تلخ نمی‌شود و هرچه بیشتر بماند، نوشیدنی تندتر و گرم‌تری خواهید داشت.
بعد از دم کشیدن، دمنوش را صاف کنید. اگر دوست داشتید، کمی عسل یا چند قطره آب‌لیمو به آن اضافه کنید. اگر از زنجبیل خشک استفاده می‌کنید، حدود یک قاشق چای‌خوری برای هر فنجان کافی است و بهتر است آن را ۵ تا ۱۰ دقیقه دم کنید.
دمنوش بابونه
بابونه احتمالاً یکی از شناخته‌شده‌ترین دمنوش‌های گیاهی برای ایجاد آرامش است. استفاده از خواص دمنوش بابونه برای کمک به گرفتگی و ناراحتی‌های جسمی هم سابقه‌ای طولانی دارد و به مصر و یونان باستان برمی‌گردد. بابونه حتی یکی از ۹ گیاه مقدس در متن انگلیسی باستانی Lacnunga بوده است. در طب سنتی اروپا نیز قرن‌ها از آن برای ناراحتی‌های دوران قاعدگی، گرفتگی معده و تنش عضلانی استفاده شده است.
بابونه حاوی آپیژنین، نوعی فلاونوئید، و همچنین ترکیباتی مانند بیزابولول است. آپیژنین می‌تواند با گیرنده‌های GABA در مغز تعامل داشته باشد و همین موضوع یکی از دلایلی است که بابونه را با احساس آرامش مرتبط می‌دانند.
یک تحقیق درباره تأثیر بابونه بر دردهای قاعدگی نیز نشان داده که بابونه در مطالعات بررسی‌شده برای کاهش درد از برخی داروهای بدون اثر درمانی مؤثرتر بوده و در برخی موارد اثری قابل مقایسه با داروهای ضدالتهابی داشته است.
مصرف‌کنندگان بابونه اغلب از طعم آرامش‌بخش آن صحبت می‌کنند و می‌گویند نوشیدن آن هنگام گرفتگی به آنها کمک می‌کند کمی آرام‌تر شوند. به این ترتیب، بابونه می‌تواند یکی از انواع دمنوش گیاهی برای بدن درد باشد.
طرز تهیه دمنوش بابونه:
برای هر فنجان، ۱ تا ۲ قاشق چای‌خوری گل بابونه خشک استفاده کنید. آب را تا حدود ۹۵ تا ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد گرم کنید و روی گل‌ها بریزید. هنگام دم کشیدن، حتماً روی فنجان یا قوری را بپوشانید. این کار مهم است، چون بخشی از روغن‌های فرّار بابونه همراه با بخار خارج می‌شوند و پوشاندن ظرف کمک می‌کند این ترکیبات در دمنوش باقی بمانند. اجازه دهید بابونه ۵ تا ۱۰ دقیقه دم بکشد. هرچه بیشتر دم بکشد، طعم آن تلخ‌تر می‌شود، اما عطر و طعم گیاهی آن هم قوی‌تر خواهد بود. در پایان، دمنوش را صاف کنید و آن را ساده یا با کمی عسل بنوشید.
دمنوش نعناع فلفلی
نعناع فلفلی سابقه‌ای طولانی در استفاده برای ناراحتی‌های گوارشی و گرفتگی‌های شکمی دارد. این گیاه یکی از رایج‌ترین دمنوش‌های گیاهی در دنیاست و منتول موجود در آن، حس خنکی خاصی ایجاد می‌کند که برای بسیاری از افراد آرامش‌بخش است.
در طب سنتی اروپا و خاورمیانه، از نعناع فلفلی برای گرفتگی معده، نفخ و ناراحتی‌های گوارشی استفاده می‌شده است. بسیاری از افرادی که دمنوش نعناع فلفلی می‌نوشند، می‌گویند این دمنوش به کاهش احساس گرفتگی و فشار در ناحیه شکم کمک می‌کند. حس خنکی منتول هم می‌تواند در هنگام گرفتگی، احساس متفاوت و آرامش‌بخشی ایجاد کند.
دمنوش نعناع فلفلی به‌طور طبیعی فاقد کافئین است، بنابراین گزینه مناسبی برای عصر و شب به شمار می‌رود؛ به‌خصوص زمانی که گرفتگی‌ها خواب و استراحت را مختل می‌کنند.
طرز تهیه دمنوش نعناع فلفلی:
برای هر فنجان، ۱ تا ۲ قاشق چای‌خوری برگ نعناع فلفلی خشک استفاده کنید. اگر به نعناع تازه دسترسی دارید، یک مشت کوچک از برگ‌های تازه هم کافی است. آب جوش را مستقیماً روی برگ‌ها بریزید، روی فنجان را بپوشانید و اجازه دهید ۵ تا ۷ دقیقه دم بکشد.
نعناع فلفلی نسبت به زمان دم کشیدن حساسیت زیادی ندارد و اگر کمی بیشتر بماند، معمولاً تلخ نمی‌شود. دمنوش آماده‌شده باید عطر قوی و طعمی تازه و تمیز داشته باشد. هنگام گرفتگی، نوشیدن آن به‌صورت گرم می‌تواند حس آرامش بیشتری ایجاد کند.
دمنوش دارچین
دارچین هزاران سال است که در طب سنتی آسیا، خاورمیانه و اروپا استفاده می‌شود. در طب آیورودا و طب سنتی چین، دارچین گیاهی گرم محسوب می‌شود و از آن برای گرم کردن بدن و کمک به گردش خون استفاده می‌کردند. بسیاری از افرادی که دمنوش دارچین می‌نوشند نیز می‌گویند گرما و عطر دارچین هنگام گرفتگی حس آرامش و راحتی ایجاد می‌کند.
یکی دیگر از مزیت‌های دارچین، طعم دلپذیر آن است. عطر شیرین و تند دارچین باعث می‌شود دمنوش آن برخلاف بعضی از دمنوش‌های گیاهی، طعم بهتری داشته باشد. ضمن اینکه به‌خوبی با تقریباً تمام گیاهانی که در این فهرست معرفی کرده‌ایم ترکیب می‌شود. دارچین به‌طور طبیعی فاقد کافئین است و به‌راحتی می‌توان آن را پیدا کرد.
طرز تهیه دمنوش دارچین:
برای هر فنجان، یک چوب دارچین به طول حدود ۷ تا ۸ سانتی‌متر یا یک قاشق چای‌خوری چیپس دارچین استفاده کنید. اگر از چوب دارچین استفاده می‌کنید، بهتر است آن را به چند تکه تقسیم کنید تا سطح بیشتری در تماس با آب قرار بگیرد.
آب جوش را روی دارچین بریزید و اجازه دهید ۱۰ تا ۱۵ دقیقه دم بکشد. اگر دمنوش غلیظ‌تری می‌خواهید، می‌توانید دارچین را حدود ۱۰ دقیقه روی حرارت ملایم بجوشانید. سپس آن را صاف کنید و بنوشید. دمنوش دارچین به‌طور طبیعی طعم شیرین و مطبوعی دارد و معمولاً نیازی به افزودن شیرین‌کننده ندارد.
درست کردن یک ترکیب آرام‌بخش
اینکه وقتی درد داریم ناخودآگاه سراغ خرید دمنوش و تهیه یک نوشیدنی گرم می‌رویم، بی‌دلیل نیست. گرمای فنجانی که در دست گرفته‌اید، بخاری که از آن بلند می‌شود و جرعه‌جرعه نوشیدن آن، همگی می‌توانند حس آرامش ایجاد کنند. هرکدام از دمنوش‌هایی که تا اینجا معرفی کردیم، به‌تنهایی می‌توانند انتخاب خوبی باشند، اما ترکیب چند گیاه با هم می‌تواند نتیجه متفاوتی ایجاد کند. با ترکیب دمنوش‌ها می‌توانید طعم، عطر و ویژگی‌های سنتی گیاهان مختلف را در کنار هم داشته باشید. برای شروع، می‌توانید یکی از این دو ترکیب را امتحان کنید:
دمنوش گرم‌کننده برای گرفتگی:
به مقدار مساوی ریشه خشک زنجبیل، چیپس دارچین و گل بابونه را با هم ترکیب کنید. برای هر فنجان، حدود ۱ قاشق غذاخوری از این ترکیب کافی است. آب جوش را روی گیاهان بریزید، روی فنجان را بپوشانید و اجازه دهید ۱۰ دقیقه دم بکشد.
زنجبیل و دارچین گرما و عطر بیشتری به این ترکیب می‌دهند و بابونه طعم آن را متعادل‌تر می‌کند و حال‌وهوای آرام‌تری به دمنوش می‌دهد. این ترکیب به‌خصوص برای عصر و شب مناسب است.
دمنوش خنک‌کننده برای گرفتگی:
دو قسمت برگ نعناع فلفلی را با یک قسمت برگ تمشک و یک قسمت گل بابونه ترکیب کنید. برای هر فنجان، حدود ۱ قاشق غذاخوری از این ترکیب بریزید. آب جوش را اضافه کنید، روی فنجان را بپوشانید و اجازه دهید ۷ تا ۱۰ دقیقه دم بکشد.
نعناع فلفلی طعمی خنک و تازه دارد که در کنار طعم ملایم و کمی خاکی برگ تمشک، ترکیب متعادلی ایجاد می‌کند. این دمنوش برای طول روز مناسب‌تر است، به‌خصوص زمانی که یک نوشیدنی سبک‌تر می‌خواهید.
اگر دوست دارید ترکیب مخصوص خودتان را درست کنید، بهتر است با یک گیاه پایه شروع کنید که از طعمش لذت می‌برید. نعناع فلفلی و بابونه گزینه‌های مناسبی برای این کار هستند. بعد می‌توانید مقدار کمتری از گیاهانی با طعم یا عطر قوی‌تر، مثل زنجبیل، پوست ویبرنوم یا دارچین، به آن اضافه کنید.
در حین ترکیب کردن، طعم را امتحان کنید و نسبت‌ها را بر اساس ذائقه خودتان تغییر دهید. در نهایت، بهترین ترکیب لزوماً پیچیده‌ترین آن نیست؛ دمنوشی است که طعمش را دوست داشته باشید و واقعاً بتوانید مرتب آن را بنوشید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر گرفتگی‌ها آن‌قدر شدید هستند که به‌طور مرتب فعالیت‌های روزمره‌تان را مختل می‌کنند، بهتر است به پزشک مراجعه کنید. همین‌طور اگر درد به‌تازگی شروع شده، ناگهانی است یا با چیزی که معمولاً تجربه می‌کنید تفاوت دارد. گرفتگی همراه با خونریزی شدید، تب یا هر علامت نگران‌کننده دیگری هم نیاز به بررسی پزشکی دارد. اگر داروهای مسکن بدون نسخه و روش‌های خانگی هم کمکی به بهتر شدن وضعیت نمی‌کنند، مراجعه به پزشک را به تعویق نیندازید.
دردهای قاعدگی که فراتر از ناراحتی معمول هستند، گاهی می‌توانند نشانه مشکلاتی مانند اندومتریوز، فیبروم رحم یا آدنومیوز باشند. تشخیص و درمان این مشکلات به بررسی پزشکی نیاز دارد. گرفتگی‌های مکرر عضلات هم ممکن است با عواملی مانند اختلال در تعادل الکترولیت‌ها، مشکلات گردش خون یا برخی شرایط زمینه‌ای دیگر ارتباط داشته باشند.
دمنوش می‌تواند در کنار مراقبت‌های پزشکی، بخشی از برنامه شما برای ایجاد آرامش و کاهش ناراحتی باشد، اما جایگزین درمان پزشکی نمی‌شود. اگر احساس می‌کنید چیزی در بدنتان طبیعی نیست، به این احساس بی‌توجه نباشید و با یک متخصص مشورت کنید.
حرف آخر
مردم تقریباً از زمانی که استفاده از دمنوش‌های گیاهی را شروع کرده‌اند، از آنها برای کنار آمدن با گرفتگی و درد هم استفاده کرده‌اند. زنجبیل، بابونه، نعناع فلفلی، برگ تمشک، پوست ویبرنوم و دارچین، همگی از گیاهانی هستند که در سنت‌های مختلف گیاه‌درمانی سابقه‌ای طولانی دارند.
هیچ‌کدام از این دمنوش‌ها قرار نیست معجزه کنند. اما گرما، طعم، عطر و چند دقیقه آرامش می‌توانند در زمان گرفتگی تجربه خوشایندتری ایجاد کنند.
بهترین کار ساده است: دمنوش‌هایی را پیدا کنید که طعم آنها را دوست دارید، آنها را درست دم کنید و هر زمان که به آرامش بیشتری نیاز داشتید، سراغشان بروید. اما اگر گرفتگی‌ها شدید، مکرر یا غیرعادی هستند، فقط به دمنوش اکتفا نکنید. بدن گاهی از طریق همین دردها خبر می‌دهد که مسئله‌ای نیاز به بررسی دارد. این پیام را جدی بگیرید و در صورت نیاز، از پزشک کمک بگیرید.
