با گرمتر شدن هوا، خرید آب معدنی و مصرف آن هم بیشتر میشود. به همین خاطر است که بطریهای آب معدنی را همهجا از داخل خودرو و صندوق عقب گرفته تا، انباری، کنار زمین فوتبال یا در مهمانیها میبینیم. این روزها دسترسی به آب آشامیدنی در هر زمان و هر مکان راحتتر از قبل شده است، اما در سالهای اخیر مشخص شده که آب معدنیهای درون بطری پلاستیکی حاوی ریزپلاستیکها هستند. علاوه بر این، پژوهشگران حوزه بستهبندی مواد غذایی دریافتهاند که بطریهای پلاستیکی در برابر گرما و نور خورشید کاملاً پایدار نیستند. در چنین شرایطی، برخی مواد موجود در پلاستیک از جمله فلز آنتیموان که در فرآیند تولید پلاستیک بهعنوان کاتالیزور استفاده میشود، میتوانند وارد مایعات داخل بطری شوند.
مطالعهای در سال ۲۰۰۸ نشان داد که، بین افزایش دما و سرعت انتقال این مواد، ارتباط مستقیمی وجود دارد. علاوه بر این، موادی مانند بیسفنول A (BPA) نیز با بالا رفتن دما در برخی نمونههای آب معدنی شناسایی شدهاند. این ماده اصولاً نباید در آب وجود داشته باشد. صنایع مربوط به تولید آب معدنی و همچنین سازمانهای بهداشتی هم مدام بر این موضوع تأکید میکنند که نباید این ماده در آب وجود داشته باشد، اما اندازهگیریها نشان میدهند که موادی مانند بیسفنول A (BPA) با بالا رفتن دما در برخی نمونههای آب معدنی وجود دارند. به همین دلیل و دلایل دیگر، متخصصان توصیه میکنند بطریهای آب معدنی حتی بهترین آب معدنی ایران را در معرض نور مستقیم خورشید یا دمای بالا قرار ندهید.
بطریهای پلاستیکی آب از چه موادی ساخته میشوند؟
بیشتر بطریهای پلاستیکی یکبارمصرف از پلیاتیلن ترفتالات (PET) ساخته میشوند؛ پلاستیکی که بهطور گسترده در بستهبندی نوشیدنیها استفاده میشود و از معدود انواع پلاستیک است که میتوان آن را دوباره برای تولید ظروف مواد غذایی بازیافت کرد. اما با این حال، جدا از پیامدهای زیستمحیطی گسترده پلاستیکهای یکبارمصرف، دلایل دیگری هم وجود دارد که مصرف آب معدنی بطری را تا حد امکان محدود کنیم.
بطریها فقط از پلیمر پلاستیکی تشکیل نشدهاند. برای اینکه پلاستیک ویژگیهای خاصی پیدا کند، مواد افزودنی و ترکیبات دیگری نیز به آن اضافه میشود. در برخی مطالعات، سراغ بررسی شواهد موجود درباره موادی رفتند که ممکن است از بطریهای PET وارد نوشیدنی شوند. در این مطالعات، مواد افزودنی و نحوه رفتار آنها در ترکیب با آب را بررسی کردند.
نتایج این بررسی نگرانکننده بود. پژوهشهای مختلف نشان دادهاند که برخی ترکیبات از بدنه بطری وارد مایع داخل آن میشوند، هرچند میزان این انتقال در مطالعات متفاوت بوده و هنوز پیامدهای دقیق آن برای سلامت انسان مشخص نیست. بسیاری از این تحقیقات بهطور ویژه تأثیر دما را بررسی کردهاند، زیرا در بسیاری از مناطق گرم جهان، آب لولهکشی قابل شرب نیست و افراد ناچار هستند از آب معدنی بطری استفاده کنند.
واقعیت این است که نباید بطریهای ساختهشده از پلیاتیلن ترفتالات (PET) را در معرض دمای بالا و نور خورشید قرار داد. شواهد پژوهشی نشان میدهند که در چنین شرایطی، پایداری این بطریها کاهش مییابد.
نوشیدن آب از بطری پلاستیکی داغ چه تأثیری بر سلامت دارد؟
در طول سالهای گذشته، مطالعات مختلف نشان دادهاند که طیف گستردهای از مواد شیمیایی، با مقادیر متفاوت، میتوانند از ظروف پلاستیکی یکبارمصرف وارد مواد غذایی یا نوشیدنی شوند. برخی از این مواد، مانند فتالاتها که عملکرد هورمونهای بدن را مختل میکنند، اثرات زیانباری بر سلامت دارند اما درباره بسیاری از ترکیبات دیگر هنوز اطلاعات کافی در دست نیست.
هنوز شواهد کافی درباره اثر این مواد شیمیایی در بدن انسان وجود ندارد. همچنین مشخص نیست این ترکیبات در کنار سایر آلایندههایی که روزانه در معرض آنها قرار میگیریم، چه اثرات متقابلی ایجاد میکنند. به همین دلیل، پژوهشگران هنوز نمیتوانند با اطمینان این مواد را به پیامدهای مشخص سلامتی یا بیماریهای خاص نسبت دهند.
تا زمانی که پژوهشها به نتایج قطعیتری برسند، بسیاری از متخصصان توصیه میکنند تا حد امکان از نگهداری غذا و نوشیدنی در ظروف پلاستیکی، بهویژه در معرض گرما، خودداری شود. به نظر میرسد نوع ماده غذایی هم در میزان آزاد شدن ترکیبات شیمیایی از پلاستیک نقش داشته باشد. برای مثال، نوشیدنیهایی مانند آب گوجهفرنگی یا آبمیوهها میتوانند باعث شوند برخی مواد راحتتر از دیواره پلاستیک وارد محتویات بطری شوند و گرما نیز این روند را تشدید میکند. مواد غذایی چرب هم ممکن است آزاد شدن برخی ترکیبات دیگر را افزایش دهند.
بهترین روش نگهداری بطریهای آب چیست؟
بهترین کار این است که بطریهای آب معدنی را در محیطی خنک و دور از نور مستقیم خورشید نگهداری کنید. البته حتی داخل کابینت خانه هم ممکن است دما به اندازهای بالا برود که احتمال انتقال برخی ترکیبات شیمیایی از پلاستیک به آب افزایش پیدا کند.
انجمن بینالمللی آب بطریشده نیز به مصرفکنندگان توصیه میکند بطریهای آب را در دمای اتاق یا محیطی خنکتر و دور از تابش مستقیم خورشید نگه دارند.
اما از چه دمایی باید نگران شد؟ بررسیها نشان میدهد برخی ترکیبات پلاستیکی از حدود ۲۰ درجه سانتیگراد شروع به آزاد شدن میکنند و با رسیدن دما به محدوده ۳۰ تا ۴۰ درجه سانتیگراد، این روند شدت میگیرد. به بیان دیگر، هرچه بطری بیشتر در معرض گرما قرار بگیرد، احتمال انتقال مواد شیمیایی به آب نیز بیشتر میشود.
به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان برای حمل آب از بطریهای فلزی یا شیشهای استفاده میکنند. در مجموع، اگر بتوانید از قرار دادن بطریهای پلاستیکی، بهویژه بطریهای حاوی آب یا مواد غذایی، زیر نور مستقیم خورشید یا در محیطهای بسیار گرم خودداری کنید، قدم مهمی برای کاهش این خطر برداشتهاید.
