هندوانه به وجود آب فراوان، ترکیبات آنتی‌اکسیدانی و موادی که می‌توانند به تنظیم فشار خون کمک کنند، می‌تواند بخشی از یک رژیم غذایی سالم باشد. برای بیشتر بزرگسالان سالم، خوردن روزانه هندوانه، در حد متعادل و در کنار یک رژیم غذایی متنوع، معمولاً بی‌خطر و مغذی است. اما با این حال، اگر به بیماری مزمن کلیه، به‌خصوص در مراحل متوسط تا پیشرفته مبتلا هستید، بهتر است قبل از مصرف روزانه هندوانه با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید. در این شرایط، مقدار پتاسیم و مایعات دریافتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و مصرف زیاد هندوانه ممکن است مشکل‌ساز شود.
آب فراوان هندوانه به عملکرد کلیه‌ها کمک می‌کند
هندوانه یکی از میوه‌های پرآب است و حدود ۹۰ تا ۹۲ درصد وزن آن را آب تشکیل می‌دهد. مصرف مواد غذایی سرشار از آب، بخشی از نیاز روزانه بدن به مایعات را تأمین می‌کند. بنابراین، خوردن هندوانه می‌تواند به حفظ آب بدن کمک کند.
پایبند بودن به میزان مصرف آب در روز و هیدراته ماندن بدن برای عملکرد طبیعی کلیه‌ها اهمیت زیادی دارد. کلیه‌ها برای تصفیه خون و تولید ادرار به آب کافی نیاز دارند. دریافت مایعات کافی همچنین می‌تواند به کاهش خطر تشکیل سنگ کلیه کمک کند و در برخی افراد، روند کاهش عملکرد کلیه را کندتر کند. به همین دلیل، آب هندوانه خانگی را گاهی یک ادرارآور طبیعی می‌دانند. البته این اثر بیشتر به دلیل آب فراوان موجود در آن است و نباید آن را با داروهای ادرارآور مقایسه کرد.
می‌تواند به کاهش فشار خون کمک و فشار روی کلیه‌ها را کمتر کند
فشار خون بالا یکی از مهم‌ترین عوامل آسیب به کلیه‌ها و ابتلا به بیماری مزمن کلیه است. از خواص هندوانه این است که، حاوی اسیدآمینه‌ای به نام ال-سیترولین (L-citrulline) است. بدن این ماده را به ال-آرژینین تبدیل می‌کند. این ترکیبات در تولید نیتریک اکسید نقش دارند؛ ماده‌ای که باعث شل شدن رگ‌های خونی و بهبود جریان خون می‌شود و در نتیجه می‌تواند به کاهش فشار خون کمک کند.
یک بررسی نیز نشان داده است که مصرف مکمل هندوانه می‌تواند فشار خون سیستولیک را تا حدی کاهش دهد. این موضوع برای سلامت کلیه اهمیت دارد، چون فشار خون بالا به رگ‌های خونی بسیار ظریفی که وظیفه تصفیه خون در کلیه‌ها را بر عهده دارند، آسیب می‌زند. بنابراین، کنترل فشار خون می‌تواند به‌طور غیرمستقیم از عملکرد کلیه‌ها محافظت کند.
آنتی‌اکسیدان‌های هندوانه می‌توانند به کاهش استرس اکسیداتیو کمک کنند
مواد تشکیل‌دهنده‌ی هندوانه فقط آب و قند نیستند. این میوه حاوی ترکیباتی مانند لیکوپن، ویتامین C و کاروتنوئیدها است که خاصیت آنتی‌اکسیدانی دارند. آنتی‌اکسیدان‌ها به مقابله با «استرس اکسیداتیو» در بدن کمک می‌کنند. استرس اکسیداتیو زمانی رخ می‌دهد که میزان مواد آسیب‌رسان موسوم به رادیکال‌های آزاد از توان دفاعی بدن بیشتر شود. این فرایند با مشکلاتی مانند بیماری‌های قلبی‌عروقی و بیماری مزمن کلیه ارتباط دارد.
با این حال، نباید از این موضوع نتیجه گرفت که خوردن هندوانه از بیماری کلیوی جلوگیری می‌کند. شواهد موجود هنوز چنین اثر مستقیمی را در انسان ثابت نکرده‌اند.
برخی مطالعات آزمایشگاهی نیز نشان داده‌اند که فلاونوئیدهای موجود در گیاهان ممکن است به تقویت سیستم دفاع آنتی‌اکسیدانی خود بدن کمک کنند. با این حال، برای مشخص شدن اثر دقیق این ترکیبات در انسان، به تحقیقات بیشتری نیاز است.
اگر کلیه‌ها آسیب دیده باشند، مصرف زیاد هندوانه می‌تواند مشکل‌ساز شود
برای بیشتر افراد سالم، پتاسیم موجود در هندوانه مسئله‌ای ایجاد نمی‌کند. اما در افرادی که عملکرد کلیه‌هایشان کاهش پیدا کرده، شرایط متفاوت است. یک فنجان هندوانه، معادل حدود ۱۵۵ گرم، تقریباً ۱۷۴ میلی‌گرم پتاسیم دارد. یک برش بزرگ هندوانه، با وزن حدود ۴۳۲ گرم، نیز حدود ۴۸۴ میلی‌گرم پتاسیم دارد.
کلیه‌های سالم معمولاً می‌توانند پتاسیم اضافی را از بدن دفع کنند. اما وقتی عملکرد کلیه کاهش پیدا می‌کند، دفع پتاسیم دشوارتر می‌شود و ممکن است سطح آن در خون بالا برود. این وضعیت که هایپرکالمی (افزایش خطرناک پتاسیم خون) نام دارد، در موارد شدید می‌تواند خطرناک باشد.
افرادی که به بیماری مزمن کلیه در مراحل متوسط یا پیشرفته مبتلا هستند یا دیالیز می‌شوند، بهتر است پیش از مصرف روزانه هندوانه با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند. ممکن است لازم باشد میزان مصرف پتاسیم خود را محدود کنند.
افزایش بیش از حد پتاسیم خون می‌تواند باعث ضعف عضلانی و اختلال در ریتم قلب شود و در موارد شدید حتی به ایست قلبی منجر شود. افرادی که داروهایی مصرف می‌کنند که سطح پتاسیم خون را افزایش می‌دهد نیز باید درباره مصرف روزانه هندوانه با پزشک خود مشورت کنند. این موضوع به‌ویژه زمانی اهمیت دارد که عملکرد کلیه‌ها هم کاهش یافته باشد.
از جمله این داروها می‌توان به مهارکننده‌های ACE، مسدودکننده‌های گیرنده آنژیوتانسین (ARB)، آنتاگونیست‌های گیرنده مینرالوکورتیکوئید و برخی داروهای ادرارآور نگه‌دارنده پتاسیم اشاره کرد. این داروها می‌توانند باعث افزایش سطح پتاسیم خون شوند.
اگر باید مصرف مایعات را محدود کنید، مراقب مقدار هندوانه مصرفی باشید
هندوانه حدود ۹۲ درصد آب دارد. بنابراین، علاوه بر پتاسیم، مقدار قابل‌توجهی مایع هم وارد بدن می‌کند. این مسئله برای افرادی که به دلیل بیماری پیشرفته کلیه یا دیالیز، پزشک برایشان محدودیت مصرف مایعات تعیین کرده، اهمیت بیشتری دارد. در چنین شرایطی، خوردن مقدار زیادی هندوانه می‌تواند به میزان کل مایعات روزانه اضافه شود و باعث شود فرد از حد مجاز تعیین‌شده فراتر برود.
جمع‌بندی
برای بیشتر افراد سالم، خوردن هندوانه به‌صورت روزانه و در حد متعادل می‌تواند راه خوبی برای دریافت آب، ویتامین‌ها و ترکیبات آنتی‌اکسیدانی باشد و حتی ممکن است به کنترل فشار خون کمک کند.
اما اگر عملکرد کلیه‌ها کاهش یافته، موضوع فرق می‌کند. در بیماری مزمن کلیه یا دوران دیالیز، میزان پتاسیم و مایعات دریافتی باید با توجه به شرایط هر فرد تنظیم شود. بنابراین، مصرف روزانه و مقدار زیاد هندوانه در این افراد بهتر است با نظر پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود.
